Kansrijk opgroeien, de aanpak

Kansrijk opgroeien in Neder-Betuwe

Een positieve, gezonde en veilige omgeving draagt bij aan gezond, kansrijk en veilig opgroeien en helpt te voorkomen dat jeugdigen alcohol gaan drinken, gaan roken of drugs gaan gebruiken. Daarom kiezen we in Neder-Betuwe voor een brede preventieve aanpak om de gezondheid van jongeren te verbeteren. Die aanpak heet Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), in het kort Kansrijk opgroeien.

We kijken met ouders, scholen, partners op gebied van sport en cultuur, kerken, preventieprofessionals en andere geïnteresseerden wat we als eerste gaan oppakken binnen de aanpak. Dit doen we op basis van informatie van jongeren zelf. Die informatie haalden we op via de Gezondheidsmonitor Jeugd die door de GGD op school is afgenomen. We stellen doelen en bepalen wat we gaan doen. Met samenwerkingspartners gaan we langdurig aan de slag om deze doelen te halen. De activiteiten en maatregelen die hieruit komen, voeren we uit onder de naam ‘Gezond op eigen wijze’. Zo werken we samen aan een gezonde leefomgeving waarin onze jongeren kansrijk opgroeien.

En positieve leefomgeving bestaat thuis, in de vriendengroep, in de vrije tijd en op school. Deze vier domeinen staan centraal bij de aanpak Kansrijk opgroeien.

Belang van het gezin

Het gezin is de plek waar kinderen opgroeien. Ouders spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van hun kind. Binnen het gezin zijn vier zogenoemde beschermende factoren waar Kansrijk opgroeien zich op richt:

• Tijd doorbrengen met elkaar (ouder en kind).
• Controle en monitoring door ouders, betrokken zijn en interesse tonen.
• Ondersteuning door ouders.
• Afspraken maken en duidelijke regels stellen.

Jongeren die bijvoorbeeld veel tijd doorbrengen met hun ouders, hebben een grote kans op een goed mentaal welbevinden en een kleinere kans op middelengebruik. Hetzelfde positieve effect zien we wanneer ouders duidelijke regels hebben over alcoholgebruik of roken. Als ouders dit verbieden, gebruiken jongeren veel minder vaak deze middelen.

Vriendengroep

De vriendengroep is voor jongeren ook een belangrijke leefwereld. Omdat Kansrijk opgroeien zich richt op de volwassenen in de omgeving van jongeren, is de beschermende factor bij dit domein: afspraken met andere ouders. De twee risicofactoren zijn: laat buiten rondhangen en feestjes zonder toezicht.

Vrije tijd

Ieder domein binnen Kansrijk opgroeien beschrijft beschermende factoren en risicofactoren voor middelengebruik. Het domein Vrije Tijd kent twee beschermende factoren: georganiseerde vrijetijdsbesteding en de inzet van rolmodellen. 

Georganiseerde vrijetijdsbesteding

Meedoen aan vrijetijdsactiviteiten is goed voor jongeren. Activiteiten in de vrije tijd zorgen voor minder depressieve gevoelens onder jongeren en vergroten hun zelfvertrouwen. Ook is het goed voor het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Wanneer jongeren regelmatig meedoen aan activiteiten in de vrije tijd zoals bewegen of cultuur is de kans kleiner dat zij middelen gaan gebruiken. Daarbij is het wel belangrijk dat de activiteiten in een gezonde omgeving plaatsvinden, onder professionele begeleiding. En jongeren moeten het vooral leuk vinden om te doen.  

Lees hier een artikel over hoe sportverenigingen zorgen voor een gezonde leefomgeving voor iedereen, bijvoorbeeld met een goed alcohol- en rookbeleid en door mentale gezondheid bespreekbaar te maken.

Inzet van rolmodellen

Rolmodellen zijn mensen die het goede voorbeeld geven. Rolmodellen zorgen er ook voor dat jongeren lekkerder in hun vel zitten en minder middelen gebruiken. Denk aan oudere leerlingen op school, coaches van een vereniging, jongerenwerkers of muziekleraren die zelf geen middelen gebruiken in het bijzijn van jongeren. Rolmodellen kunnen jongeren ook aanmoedigen om mee te doen aan activiteiten in hun vrije tijd en hen daar langer bij betrokken houden.  

Als ouders ben je ook een rolmodel. Als rolmodel gebruik je zelf geen alcohol/drugs in het bijzijn van jongeren, of doe je zelf activiteiten in je vrije tijd. Het moedigt jongeren aan om dit zelf ook te doen. 

School

Op het domein school zijn een positief schoolklimaat en betrokkenheid bij school beschermede factoren. Daarnaast blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat pesten een risicofactor is.

Preventie en samenhang

De scholen in Neder-Betuwe doen al veel voor een positief schoolklimaat. Als een school op een samenhangende manier werkt aan het welbevinden van leerlingen is dat beter dan losse acties of maatregelen. Dit heet een integrale aanpak. Alle acties passen bij elkaar en versterken elkaar. Ze zijn er niet alleen voor leerlingen met problemen, maar juist voor alle leerlingen. Zo kunnen scholen werken aan het voorkomen van problemen (preventie). Dit past goed bij de aanpak Kansrijk opgroeien, die inzet op het versterken van vaardigheden en het voorkomen van problemen.

Preventie draagt ook bij aan gelijke kansen: juist jongeren in kwetsbare posities hebben baat bij een omgeving waarin gezondheid en welbevinden langdurig aandacht krijgen. Door al op jonge leeftijd in te zetten op een gezonde leefstijl, vergroten we de kans op een gezonde volwassenheid. Onderzoek laat zien dat een gezonde, veilige schoolomgeving bijdraagt aan betere leerprestaties, minder schoolverzuim en een betere mentale gezondheid. Jongeren die zich gezien en gesteund voelen, ontwikkelen meer zelfvertrouwen en zijn beter bestand tegen negatieve invloeden zoals groepsdruk of middelengebruik.

Gezonde School Pijlers

De Gezonde Schoolaanpak is gebaseerd op vier pijlers:

1. Onderwijs
   In de lessen komt gezondheid regelmatig en op een samenhangende manier aan bod. Denk ook aan bewegend leren of thema’s verweven in verschillende vakken. Gezonde-School-activiteiten.
2. Schoolomgeving
   De fysieke en sociale omgeving binnen en rondom de school ondersteunt gezonde keuzes en draagt bij aan een veilige sfeer. Een voorbeeld is een rookvrije schoolomgeving.
3. Signaleren
   Scholen herkennen gezondheidsproblemen bij leerlingen vroegtijdig, zodat zij passende ondersteuning kunnen bieden. Hierbij zijn structurele monitoring, observatie, en onderlinge communicatie belangrijk.
4. Beleid
   Afspraken en regels zijn vastgelegd in het schoolbeleid, waardoor gezondheid blijvend een vaste plek heeft. Bijvoorbeeld protocollen, richtlijnen en ouderafspraken over voeding en welbevinden.

Als een school alle vier de pijlers in orde heeft voor een van de thema’s, dan kunnen zij ervoor kiezen het Gezonde School Vignet aan te vragen.

De Gezonde School is een erkend programma dat scholen helpt een gezonde leefstijl vanzelfsprekend te maken. De aanpak werkt met een helder stappenplan rond een gekozen gezondheidsthema, zoals voeding of welbevinden. Eerst bekijk je wat de school al doet aan het thema en dan versterk je wat goed gaat. Een school die op een structurele en samenhangende manier aan gezondheid werkt, noemen we een Gezonde School. Met de Gezonde School-aanpak zorg je voor een geheel. Juist dáárin zit de kracht van deze aanpak.

Meer weten? Kijk op www.gezondeschool.nl

Welbevinden

Binnen de OKO-aanpak staat het thema welbevinden centraal: een kind dat zich veilig, gezien en gesteund voelt, leert beter, ontwikkelt zich gezonder én voelt zich verbonden met zijn omgeving. Ook leraren voelen zich beter en hebben minder last van werkdruk.

Voor meer tools en informatie zie www.welbevinden-op-school.nl.

Uit onderzoek weten we dat op scholen die, volgens een integrale aanpak, investeren in het versterken van de mentale gezondheid en het welbevinden van hun leerlingen:

• de sociale en emotionele vaardigheden toenemen;
• probleemgedrag en angst- en depressieklachten afnemen;
• leerprestaties verbeteren;
• het werkgeheugen en de concentratie toeneemt en leerlingen een positievere houding naar school en leerkrachten hebben;
• de motivatie om te leren toeneemt;
• er minder vertraging is bij het behalen van een diploma;
• er minder schooluitval is;
• leerlingen een betere startpositie hebben om mee te doen aan de maatschappij.